Þorvaldur Logason

Sönnun ásetnings er ef til vill mikilvægasta viðfangsefni spillingarrannsókna. Vandinn er yfirleitt ekki að sanna hverjir komu að tilteknum ákvörðunum og verknaði (ekki 'who dunn it', né heldur liggur fyrir að glæpur hafi verið framinn) heldur hvert aðalmarkmiðið hafi verið og viljinn.
Valdsumboð er beitt á þann hátt að valdhafi eða tengdir aðilar hagnast en umbjóðendur skaðast (yfirleitt) Vandinn er að sína fram á að valdhafar hafi vísvitandi beitt valdinu í eigin þágu.

Öfgaóróður miðar að því að færa opinbera rökræðu, skipulega, frá vettvangi skynseminnar yfir á vettvang tilfinninga og trúar. Í þeim tilgangi upphófu ítalskir og þýskir fasistar viljann. Skipulegur áróður er rekinn fyrir því að allt sé mögulegt, einungis þurfi vilja til. Áróðurinn er sérlega áhrifaríkur í alvarlegri efnahagskreppu. Ríkjandi valdhafar eru ásakaðir um að skorta vilja; að þeir vilji ekki breytingar, ekki framfarir, ekki réttlæti . . . valdhafarnir eru hinir viljalausu.

Ráðning Páls Magnússonar í starf forstjóra Bankasýslu ríkisins lýsir vanda við mannaráðningar sem nefna má Úkraníuvandann. Úkraníumenn einsog aðrar þjóðir fyrrum Sovétríkjanna, voru í þeim vanda við ráðningar í æðstu embætti stjórnsýslunnar að einungis háttsettir menn í kommúnistaflokknum höfðu marktæka stjórnunarreynslu.

Vegna fámennisins verða hagsmunaárekstrar viðvarandi vandamál á Íslandi. Þess vegna þarf að leggja áherslu á að berjast gegn þeim, en á Íslandi hefur verið lögð sérstök áhersla á að berjast ekki gegn hagsmunaárekstrum.

Hagsmunaárekstrar greiðaseminnar (favourism) í litla vinasamfélaginu er eitt. Annað er hagsmunaárekstrar vegna þess að lítill hópur situr alls staðar við hringborð valdsins (elitism).

Hér er skilgreining á hagsmunaárekstrum; tilvitnun í Meistararitgerð Árna Múla Jónssonar um spillingu:

Þrasymakkos í bók Platóns, ríkinu, heldur því fram að: Best sé að virðast réttlátur en vera í raun óréttlátur.
Eins gæti verið í viðskiptalífinu að best sé að virðast traustsins verður en vera það ekki, að best sé að vera góður í því að selja traust.

1. Stjórnmalamenn eru allir jafn spilltir
Nei, varast ber að sumir nota jafngildi spillingar til þess að afsaka spillingu stjórnmálaflokks sem þeir styðja eða til að fyrra sig ábyrgð sem kjósanda.
Undirliggjandi forsenda: Allir stjórnmálamenn gera sig seka um eitthvað spillt einhvern tima eða að minnsta kosti gera e-h sem orkar tvimælis.
Spilling er stigbreytt orð: Spilltur, spilltari, spilltastur. Spilling er misjafnlega alvarleg og gróf.
Algeng villa: "Það er sami rassinn undir þeim öllum."

Yfirleitt eru lítið út úr óheiðarlegri spillingu einsog mútum og fjárkúgun að hafa. Stóru peningarnir eru í 'heiðarlegri spillingu' (einsog til dæmis einkavinavæðingu).

[Heimild: Thompson, Gutman]

Helstu eignir íslensku þjóðarinnar eru (eða voru):
1. Náttúruauðlindir: Fiskimið, vatnsorka
Nær allir nytjastofnar orðnir að eignaréttindum kvótaeigenda.
Ný vatnalög, túlka gömul lög um vatnsréttindi þannig að vatnsorkuréttindin tilheyri einnig landeigendum, þrátt fyrir að Landsvirkjun hafi haft einokunarrétt á nýtingu vatnsorku um áratugabil.

2. Ríkisfyrirtæki og sameignarfyrirtæki: Bankar, sparisjóðir, sameignarfyrirtæki (og svo ýmsar stofnanir).
Bankar seldir pólitískt tengdum aðilum fyrir lítið fé.

Hvert á eftirlit ríkisins með efnahagslífinu að vera? Svarið við þeirri spurningu er afar pólitískt. Nýfrjálshyggjumenn vilja lágmarkseftirlit (minimal state). Jafnaðarmenn vilja töluvert eftirlit (þriðja leiðin) og róttæklingar ríka beina þátttöku ríkisins í atvinnulífi (og þar með ekki einungis eftirlit heldur einnig vald til breytinga).

Spilling sem er kerfisbundin í öllum helstu hlutum stjórnkerfisisins; pólitík, stjórnsýslu og efnhagslífi lands. Stjórnkerfi, stofnanir og efnahagslíf móta ákveðinn valdsstrúktur og brautir sem ákvarða möguleika einstaklingana fyrirfram (ath. Circuits of power, Parson?)