Hugmyndafræði lýsir hugmyndum fólks um hið góða samfélag. Í þeim skilningi er hugmyndafræði hugsjón. Hugmyndafræði getur líka verið eftiráskýring eða módel sem byggt er í kringum tiltekna hagsmuni. Nýfrjálshyggjunni er stundum lýst þannig að hún sé eftiráskýring eða tilbúið módel sem hámarkar hagsmuni fjármagnseigenda og þeirra ríkustu.
Hugmyndafræði nýfrjálshyggjunnar lék lykilhlutverk í spillingu (og efnahagshruni) á Íslandi frá 1991-2008 og einnig í (spillingu og efnahagshruni í) hinum vestræna heimi.
Sjálfstæðisflokknum hefur tekist að búa til þá mynd af sjálfum sér að hann sé frjálslyndur miiðjuflokkur en ekki nýfrjálshyggjuflokkur. Stuðningur Baldurs Þórhallssonar og annarra stjórnmálafræðinga við Háskóla Íslands hafa verið flokknum mikilvæg, við að búa til þessa röngu mynd af sjálfum. Fölsk mynd af markmiðum og samfélagshugmynd ríkjandi valdhafa í efnahagslífi og stjórnmálum gerir almenningi mjög erfitt að sjá fyrir hætturnar á spillingu fyrir. Fölsk mynd af Sjálfstæðisflokknum og hugmyndafræði viðskiptalífsins hefur svæft þjóðina og gert hana ófæra um að berjast gegn hættunni sem særði hana nær til ólífis.
Jóhannes Björn hefur lýst því hvernig undirmálslánin svokölluðu voru í raun okurlán sem síðar var pakkað inn í verðbréfavöndla sem seldir voru með prettum af vogunarsjóðum sem gengu nær eftirlitslausir þökk sé hugmyndafræði nýfrjálshyggjunnar.
Ýmsar mýtur nýfrjálshyggjunnar um réttlæti og skilvirkni viðskiptamarkaða útiloka gagnrýni á blekkingar og misbeitingu valds.