Þorvaldur Logason

Hvert á eftirlit ríkisins með efnahagslífinu að vera? Svarið við þeirri spurningu er afar pólitískt. Nýfrjálshyggjumenn vilja lágmarkseftirlit (minimal state). Jafnaðarmenn vilja töluvert eftirlit (þriðja leiðin) og róttæklingar ríka beina þátttöku ríkisins í atvinnulífi (og þar með ekki einungis eftirlit heldur einnig vald til breytinga).

Skilgreining á eftirlitshlutverki ríkisins er feykilega mikilvægt viðmið svo hægt sé að meta valdbeitingu og valdmisnotkun. Páll Skúlason heimspekingur lýsti því nýlega á RÚV að ríkið hefði ríkt eftirlitshlutverk til þess að gæta hagsmuna almennings og íslenska ríkið hefði brugist, af gáleysi, því hlutverki svo alvarlega að hugsanlega væri um landráð að ræða. Ríkisvaldið brást með því að hafast ekki að. Athafnaleysi er einhver algengasta valdmisnotkunin hjá þróuðum valdsstofnunum vestrænna ríkja og hún er lymskulegri og verr greinanleg en flest önnur valdmisnotkun.

Nýfrjálshyggjumenn vilja meina að afskipti ríkisins af 'náttúrulegri' starfsemi maraðarins sé skerðing á frelsi einstaklingsins til athafna, þar sem breytni einstaklings á markaði er öðrum að skaðlausu. Jafnaðarmenn og róttæklingar vilja meina að eftirlit ríkisvaldsins sé nauðsynlegt til að tryggja frelsi einstaklingsins gagnvart valdmisnotkun ráðandi aðila á markaði

1. Hagkvæmnisrök
1.1. Nýfrjálshygga: 'Markaðsaðilar þekkja best eigin starfsemi og hafa hagsmuni af því að skapa góðan markað
1.2. Jafnaðarstefnan: Hættan á misnotkun á markaði er svo rík, m.a. vegna ýmiskonar frávika frá 'frjálsum' markaði, að ríkið verður að tryggja góða viðskiptahætti og leitast við að koma á frjálsum markaði.
1.3 Róttæknin: Valdaójafnvægi kapítalismans leiðir alltaf til valdmisnotkunar auðvalds gagnvart almenningi og því þarf að tryggja vald almennings gagnvart valdi auðvaldsins.

2. Rök um frelsi einstaklingsins